Voor Pampus (en erop)

Morgen zijn Peet en ik 30 jaar getrouwd en als verrassing had zij geregeld dat we die dag naar Forteiland Pampus zouden gaan. Omdat het vandaag veel beter weer zou worden, zette ze dat op het laatste moment om. En het was er inderdaad een perfecte dag voor, al was het maar omdat het Open Monumentendag was!

Een eiland heeft de neiging omringd te zijn door water, en dus moet je eerst in Muiden op de veerpont. Dat vind ik op zich al leuk. Je vaart er langs de jachthaven en het Muiderslot, om na 20 minuten bij Pampus aan te komen. Door een zeilwedstrijd was het gezellig druk op het water.

Het forteiland werd eind 19e eeuw gebouwd vanwege de oorlogsdreiging vanuit de rest van Europa. Daarvoor werd een ondiepe veenplaat onder de waterlijn afgegraven en gevuld met zand. Op 4.000 heipalen werd vervolgens het fort gebouwd, met muren en een plafond van 6 tot 8 meter dik. Daar bovenop kwamen twee stalen geschutskoepels met zwaar, voor die tijd hypermodern afweergeschut erin. Ik bedoel maar: die 4.000 heipalen waren geen luxe.

Het fort werd in 1895 opgeleverd. In de 1e Wereldoorlog was het niet nodig, omdat Nederland daarin neutraal bleef. In de 2e Wereldoorlog werd het al snel ingenomen door de Duitsers (hoe dan?), die het als observatiepost gebruikten. Toen er weinig te observeren bleek, verlieten ze het al snel. Maar niet zonder het te ontmantelen en alle stalen onderdelen mee te nemen om daar weer nieuwe wapens van te maken.

Vrij snel na WO2 raakte het fort in onbruik. Jongeren gingen feestjes houden op het eiland, er kwamen hippies naartoe en de bevolking van omliggende dorpen sloopte alles van hout (kozijnen, vloeren enz.) eruit om het te kunnen opstoken. Zelfs de vloertegeltjes werden eruit gehaald en zijn nu terug te vinden in allerlei woningen in de omgeving. In die zin ligt het er berooid bij. Zoals de gids zei: “Het is typisch Nederlands cultureel erfgoed: het heeft met water te maken en het ziet er niet uit.”

Maar de laatste jaren heeft een groep Pampuspioniers zich over het eiland ontfermd en het omgetoverd tot een leuk dagje uit. Er is veel uitleg over hoe het allemaal eigenlijk bedoeld was en veel interactiviteit. Ook leuk voor kinderen, merkte we… . Erg leuk is bijvoorbeeld de interactieve ballonvlucht, waarbij je dankzij een soort Panorama Mesdag-achtige opstelling van beeldschermen een mooi 3D-bovenaanzicht hebt op de Stelling van Amsterdam. Dat is een ring van forten en batterijen, bedoeld om de hoofdstad te beschermen, waar Pampus onderdeel van was.

Als ex-radiomaker vond ik ook de commandopost leuk; een batterij spreekbuizen die gebruikt werd voor de communicatie binnen het complex. Oerdegelijk, zonder elektriciteit, dus het werkt altijd (love it! ). Zo betrouwbaar, dat het nog steeds in de scheepvaart – vooral op onderzeeërs – gebruikt wordt.

We hebben heerlijk op het buitenterras geluncht en lekker uitgewaaid op de veerboot terug. Dus daar heeft het feestvierende koppel dit gelukzalige moment nog maar even vastgelegd zodat jullie er ook van kunnen genieten